X
تبلیغات
management - آشنایی با مالیات بر ارزش افزوده
 
management
 
 
 

                عنوان                                                                                صفحه

مقدمه

تاریخچه مالیات بر ارزش افزوده

پیشینه مالیات بر ارزش افزوده در ایران

نظرات کارشناسان

تعریف مالیات بر ارزش افزوده

دلایل پیاده سازی مالیات بر ارزش افزوده

انواع مالیات بر ارزش افزوده

ماليات بر ارزش افزوده از نوع توليدي(VATP)

ماليات بر ارزش افزوده از نوع درآمدي(VAT I)

ماليات بر ارزش افزوده از نوع مصرف(VATC)

روش محاسبه ماليات بر ارزش افزوده

·       روش تجمعي مستقيم

·       روش تجمعي غير مستقيم

روش تفريقي مستقيم(VAT)

روش تفريقي غير مستقيم (روش صورتحساب)

منابع و ماخذ 

 

 

 

 

 

تاریخچه مالیات بر ارزش افزوده :( (Value-added-Tax

اين ماليات نخستين بار توسط فون زيمنس در سال 1951 به منظور فائق آمدن بر مسائل مالي كشور آلمان طرح ريزي گرديد ، ليكن به رغم علاقه و تمايل شديد كشورهايي نظير آرژانتين و فرانسه در خصوص آگاهي از چگونگي ساختار آن ، اين ماليات بطور رسمي تا سال 1954 به مرحله اجرا در نيامد. از سال 1954به بعد، برزيل ، فرانسه ، دانمارك و آلمان در زمره نخستين كشورهايي بودند كه اين ماليات را در نظام مالياتي كشور خود معرفي نمودند . كره جنوبي نخستين كشور آسيايي است كه درسال 1977 با كمك صندوق بين المللي پول توانست اين ماليات را در نظام مالياتي خود پياده نمايد و بدنبال آن كشورهاي تركيه ، پاكستان ، بنگلادش و لبنان نيز اقدام به اجراي اين ماليات نمودند . هم اكنون بيش از 120 كشور جهان از سيستم ماليات بر ارزش افزوده بهره مند هستند . http://www.vat.ir

پیشینه مالیات بر ارزش افزوده در ایران :

قانون ماليات بر ارزش افزوده به عنوان يکي از پيشرفته ترين قوانين اقتصادي کشور است که از ابتداي مهر ماه سال جاري قابل اجرا است و سازمان امور مالياتي اجراي اين نرخ را بر اساس مصوبه مجلس شوراي اسلامي با نرخ 1.5 درصد براي توليد کنندگان اجرايي خواهد کرد.

با نگاهي به پيشنيه ماليات بر ارزش افزوده مشاهده مي شود که اول بار، دولت ميرحسين موسوي در ماه پاياني سال 1366 همزمان با قانون جديد ماليات‌هاي مستقيم لايحه آن را به مجلس فرستاد كه با توجيه شرايط ويژه اقتصادي زمان جنگ و طرح سهميه‌بندي كالاها از سوي مجلس وقت مسكوت ماند.

4 سال پس از آن دپارتمان امور مالى صندوق بين المللى پول به ايران پيشنهاد کرد که اجراي اين ماليات را به منظور بهبود  نظام مالياتي ايران به اجرا گذارد، به همين منظور وزارت امور اقتصادي و دارايي با هدف اصلاح نظام مالياتي کشور اين لايحه را مجددا در سال 70 در دستور کار قرار داد.

لايحه ماليات بر ارزش افزوده در سال 81 مجددا توسط دولت تقديم مجلس شوراي اسلامي شد که کميسيون اقتصادي مجلس  بررسي لايحه را بر اساس اصل 85 در سال 85 آغاز و در نهايت تصويب کرد. سپس اين لايحه جهت تائيد نهايي به شوراي نگهبان تقديم شد اما شوراي نگهبان ايراداتي را به اين لايحه وارد و آن را به مجلس بازگرداند. از آن زمان به بعد نيز اين لايحه چندين بار به دليل ايرادات شوراي نگهبان ميان مجلس و شوراي نگهبان در رفت و برگشت بوده است.

در نهايت شوراي نگهبان در آخرين بار در خردادماه سال جاري لايحه ماليات بر ارزش افزوده را خلاف موازين شرع و قانون اساسى تشخيص ندانست و آن را تائيد کرد. بر اين اساس لايحه مذکور از ابتداي مهر ماه سال جاري با نرخ 1.5 درصد براي توليد کنندگان قابل اجرا خواهد بود.

تعریف مالیات بر ارزش افزوده((VAT:

  مالیات بر ارزش افزوده به اختصار VAT Added Tax) (Value نامیده می شود نوعي ماليات چند مرحله‌اي است كه در مراحل مختلف زنجيره توليد-توزيع بر اساس درصدي از ارزش افزوده (خريد-فروش) كالاهاي توليد شده و يا خدمات ارايه شده اخذ مي‌گردد. اين ماليات در واقع نوعي ماليات بر فروش چند مرحله‌اي است كه خريد كالاها و خدمات واسطه‌اي را از پرداخت ماليات معاف مي‌كند.
ماليات بر ارزش افزوده انواع گوناگون دارد و به روش‌ها‌ي مختلف نيز محاسبه مي‌گردد، انچه مورد نظر سياست‌گذاران ايراني است و قرار بر استفاده‌ي آن در نظام مالياتي كشور مي‌باشد، ماليات بر ارزش افزوده از نوع مصرف (VATC) است كه در اين روش كليه مخارج توليد و سرمايه‌گذاري از پايه مالياتي حذف و فقط كالاها و خدمات مصرفي مبناي وصول مي‌شوند.

ويژگي‌ها وآثار ماليات‌ ارزش‌ افزوده‌
دربرقراري‌ ماليات‌ نمي‌توان‌ به‌ يكي‌ از آثار فوق‌ توجه‌ نمود وديگري‌ را ناديده‌ گرفت‌. شرايط‌ واوضاع‌ احوال‌ اقتصادي‌ غالباً رهنموددهنده‌ برقراري‌ نوع‌ ماليات‌ است‌. معمولا" سه‌ گروه‌ ماليات‌ يعني‌ ماليات‌ بردرآمد، ماليات‌ بر ثروت‌ وماليات‌ برمصرف‌ در دنيا رايج‌ است‌، ماليات‌ برارزش‌افزوده‌ در گروه‌ ماليات‌ برمصرف‌ قرارمي‌گيرد. اين‌ ماليات‌ از ويژگيها ومزايايي‌ برخوردار است‌ كه‌ درانواع‌ ديگر مالياتها ويا مالياتهاي‌ سنتي‌ كمتر مي‌توان‌ يافت‌ ودليل‌ رواج‌ آن‌ در كمتر از سه‌ دهه‌ ناشي‌ از همين‌ ويژگي‌هاست‌.
- خنثي‌بودن‌ ماليات‌ برارزش‌ افزوده‌: مهمترين‌ ويژگي‌ ماليات‌ بر ارزش‌ افزوده‌ خنثي‌بودن‌ آن‌ است‌، به‌ اين‌ معني‌ كه‌ بر سرمايه‌گذاري‌ وكاهش‌ اشتغال‌ كمترين‌ تأثير را دارد.
- شفاف‌سازي‌ اطلاعات‌ مالي‌: درنظام‌ ماليات‌ بر ارزش‌ افزوده‌ هر فروشنده‌ وخريدار موظف‌ به‌ثبت‌ معاملات‌ روزانه‌ خويش‌ است‌ كه‌ دردرازمدت‌ شفافيت‌اطلاعات‌ مالي‌ مؤديان‌ مالياتي‌ رادرپي‌ خواهدداشت‌وبه‌كاهش‌اقتصاد زيرزميني‌ وقاچاق‌ كمك‌ خواهد كرد ونظم‌پذيري‌ و ثبت‌ معاملات‌ را جايگزين‌ ذهنيت‌ افراد مي‌كند.
- تداوم‌ دريافتي‌هاي‌ دولت‌: ماليات‌ ارزش‌ افزوده‌ برعكس‌ ماليات‌ بردرآمد كه‌ معمولا" درپايان‌ سال‌ مالي‌ قابل‌ وصول‌ است‌ چون‌ بر مصرف‌ كالاها وخدمات‌ تعلق‌ مي‌گيرد كه‌ تقاضا براي‌ آنهاحالت‌ استمراردارد از كمترين‌ نوسان‌ برخوردار است‌ ودولت‌ در پرداختهاي‌ خود با مشكل‌ نوسان‌ درآمد مواجه‌ نخواهد شد.
- اثرتوزيعي‌ وبهبودالگوي‌ مصرف‌: درنظام‌ ماليات‌ برارزش‌افزوده‌ بامعاف‌كردن‌ پاره‌اي‌ از كالاها وخدمات‌ ضروري‌ وموادغذايي‌ مي‌توان‌ از فشار مالياتي‌ برطبقات‌ كم‌ درآمد كاست‌ وبا اخذ ماليات‌ از كالاها وخدمات‌ لوكس‌ وغير ضرور توزيع‌ درآمد در جامعه‌ را بهبود بخشيد والگوي‌ مصرف‌ را نيز اصلاح‌ كرد و برحجم‌ پس‌انداز براي‌ سرمايه‌گذاري‌ افزود.
- انعطاف‌ پذيري‌: باتوجه‌ به‌ شرايط‌ رونق‌ وركود اقتصادي‌ مي‌توان‌ نرخ‌ ماليات‌ بر ارزش‌ افزوده‌ را افزايش‌ يا كاهش‌ داد وقدرت‌ خريد جامعه‌ را سازگار با شرايط‌ اقتصادي‌ نمود.
- گستردگي‌ پايه‌مالياتي‌: از آنجا كه‌ ماليات‌ بر ارزش‌ افزوده‌ در تمام‌ مراحل‌ توليد قابل‌ اعمال‌ مي‌باشد وبه‌ سهولت‌ برتعداد زيادي‌ از كالاها وخدمات‌ قابل‌ وضع‌ است‌ پايه‌ مالياتي‌ را گسترش‌ مي‌دهد، درآمد خالص‌ مالياتي‌ را بالا مي‌برد، نرخ‌ مالياتي‌ را تعديل‌ مي‌كند واز بار مالياتي‌ جامعه‌ مي‌كاهد.
- كاهش‌ هزينه‌ دستگاه‌مالياتي‌: محاسبه‌ ماليات‌ برارزش‌ افزوده‌ براي‌ موديان‌ ساده‌ وجمع‌آوري‌ آن‌ براي‌ دستگاه‌ مالياتي‌ با هزينه‌ كم‌ وسرعت‌ زياد همراه‌است‌. درنظام‌ ماليات‌ برارزش‌ افزوده‌ موديان‌ خود وظيفه‌ مأمور وصول‌ ماليات‌ را برعهده‌ دارند.
- افزايش‌ نقدينگي‌ موديان‌ مالياتي‌: ازآنجا كه‌ موديان‌ مالياتي‌ در فاصله‌هاي‌ زماني‌ معين‌ ماليات‌ دريافتي‌ را به‌ دستگاه‌ مالياتي‌ پرداخت‌ مي‌كنند، هميشه‌ مقداري‌ از مالياتهاي‌ دولت‌ نزد آنان‌ باقي‌ مي‌ماند كه‌ به‌ افزايش‌ نقدينگي‌ آنان‌ كمك‌ مي‌كند.
- آثارتورمي‌ وضدتورمي‌: برقراري‌ ماليات‌ بر ارزش‌ افزوده‌ در بدو امر موجب‌ افزايش‌ قيمت‌ كالاها وخدمات‌ خواهدشد ولي‌ دردرازمدت‌ چون‌ جايگزين‌ بخشي‌ از ماليات‌ بر درآمد مي‌شود وبرعرضه‌ كالاها وخدمات‌ مي‌افزايد آثار ضدتورمي‌ خواهدداشت‌./ (محمد علي‌ حقي‌)

انواع ماليات بر ارزش افزوده:
قبل از توضيح انواع ماليات بر ارزش افزوده، لازم است كه مفهوم توليد ناخالص داخلي مطرح شود  توليد تولیدناخالص داخلي، ارزش پولي كليه كالاها و خدمات توليد شده در يك كشور، بدون توجه به مليت صاحبان اين عامل،‌ در يك دوره معين (دوره يكساله)، به قيمت جاري مي‌باشد.
براي محاسبه GDP از دو روش استفاده مي‌شود:
1ـ روش ارزش افزوده به قيمت عوامل توليد كه، حاصل جمع كليه ارزش افزوده‌هاي ايجاد شده، توسط تمامي بخشهاي اقتصادي يك كشور با كسر كارمزد احتسابي، مي‌باشد.
2ـ روش مخارج به قيمت بازاري كه، از حاصل جمع كليه هزينه‌هاي مربوط به بخش خصوصي و دولتي، مخارج سرمايه‌گذاري و خالص صادرات در يك اقتصاد، بدست‌مي‌آيد.
(GDP = C + I + G + (X-M
C: ميزان مخارج مصرفي بخش خصوصي؛
I: مخارج سرمايه‌گذاري؛
G: مخارج بخش دولتي؛
X: معرف صادرات؛
M: معرف ميزان واردات يك كشور؛
و همچنين، (X-M) : خالص صادرات مي‌باشد.
در نظام ماليات بر ارزش افزوده، براي مشخص نمودن پايه مالياتي از توليد ناخالص داخلي به روش مخارج استفاده مي‌شود. اكنون كه پايه مالياتي با توجه به توليد ناخالص داخلي مشخص گرديد، به معرفي انواع مختلف ماليات بر ارزش افزوده پرداخته مي‌شود

مالیات بر ارزش افزوده از نوع تولیدی  vat p :

VATp=GDP

VATp=C+G+I+(X-M)

مالیات بر ارزش افزوده از نوع تولیدی = مخارج مصرفی + مخارج دولتی +سرمایه گذاری +(صادرات – واردات )

در این روش مالیات بر ارزش افزوده از نوع تولیدی ، مالیات کلی بر فروش اعمال می شود این نوع مالیات هم برای کالاهای مصرفی وهم کالای سرمایه ای اعمال می گردد یعنی به خریدی کالاهای سرمایه ای توسط بنگاه اقتصادی اعتبار مالیاتی تعلق نمی گیرد.

از آنجايي که در ماليات بر ارزش افزوده از نوع توليدي، هزينه کالاهاي سرمايه‌اي نيز مشمول ماليات مي‌شود، ممکن است انگيزه سرمايه‌گذاري به دليل بالا رفتن هزينه‌هاي سرمايه‌گذاري کاهش يابد. با وجود اينكه اين روش داراي پايه مالياتي گسترده‌اي است و باعث ايجاد درآمد بيشتر براي دولت مي‌شود، به دليل برخي از اهداف مدنظر از جمله كارايي نظام مالياتي، از اين روش صرف نظر شده است.
مالیات بر ارزش افزوده از نوع درامدی :

VATi=GDP-D

VATi=C+G+(I-D)+(X-M)

مالیات بر ارزش افزوده از نوع درامدی = مخارج مصرفی + مخارج دولتی +(سرمایه گذاری – استهلاک) + ( صادرات – واردات )

در این روش مالیات بر فروش تولید خالص کالاها می باشد . در این نوع از مالیات بر ارزش افزوده استهلاک از پایه مالیاتی کسر شده وسرمایه گذاری خالص مشمول مالیات می باشد .

اين روش نسبت به روش ماليات بر ارزش افزوده توليدي، پايه مالياتي كوچكتري دارد اما همچنان به بخش توليد و سرمايه‌گذاري در اقتصاد، تحميل مي‌شود.
مالیات بر ارزش افزوده از نوع مصرف:

VAT c = GDP-I

VATc=C+G+(X-M)

مالیات بر ارزش افزوده از نوع مصرفی = مخارج مصرفی + مخارج سرمایه گذاری +(صادرات – واردات )

در این نوع مالیات بر ارزش افزوده برمبنای کالا ها وخدمات مصرفی می باشد . دراین روش کلیه مخارج سرمایه گذاری ناخالص از پایه مالیاتی حذف می شود . دراین روش بار مالیاتی از تولید به مصرف انتقال یافته واین امر باعث بالا رفتن انگیزه سرمایه گذاری وتولید در اقتصاد می شود . بنابراین اکثر کشورهای اجرا کننده مالیات بر ارزش افزوده از این روش استفاده می نمایند .

روش محاسبه مالیات بر ارزش افزوده :

روش تجمعی مستقیم :

در این روش نرخ مالیاتی در مجموع عوامل ارزش افزوده یک بنگاه ، ضرب نموده تا میزان مالیات بر ارزش افزدوه مشخص گردد . این روش به دلیل مشکل بودن محاسبه جداگانه هریک از عوامل برای بنگاه مورد استفاده در هیچ کشوری نمی باشد .

مالیات بر ارزش افزوده =  نرخ مالیات ( دستمزد +  بهره + اجاره +سود + استهلاک)

روش تجمعی غیر مستقیم :

در این روش نرخ مالیاتی جداگانه در  یکایک عوامل ارزش افزوده ضرب شده وسپس حاصل تمامی ارقام با هم جمع می شود و میزان مالیات بر ارزش افزوده محاسبه می گردد .

فرمول : مالیات بر ارزش افزوده = نرخ مالیاتی ( دستمزد) + نرخ مالیاتی ( بهره ) + نرخ مالیاتی ( اجاره) + نرخ مالیاتی( سود ) نرخ مالیاتی ( استهلاک)

این روش نیز مانند روش تجمعی مستقیم چندان مورد استفاده قرار نمی گیرد.

روش تفریقی مستقیم :

در این روش نرخ مالیات در تفاضل بین میزان فروش وخرید یک بنگاه ضرب شده ومیزان مالیات بر ارزش افزوده پرداختنی را مشخص می نماید .

فرمول : مالیات بر ارزش افزوده = نرخ مالیاتی ( فروش – خرید )

روش تفریقی غیر مستقیم :

در این روش نرخ مالیاتی در هریک از مقادیر فروش وخرید ضرب شده و حاصلضرب آنها از یکدیگر کسر می گردد.

فرمول : مالیات بر ارزش افزوده  =  نرخ مالیاتی ( فروش ) + نرخ مالیاتی ( خرید )

  نتیجه بدست آمده از چهار روش محاسبه :

-         مالیات بر ارزش افزوده از هر چهار روش تجمعی وتفریقی مستقیم وغیر مستقیم در هر چها رحالت یکی است .

-         روش تفریقی غیر مستقیم در ادبیات مالیات بر ارزش افزوده معروف به روش صورت حساب می باشد .یعنی اینکه در این روش هر بنگاه هنگام خرید خود مالیات بر ارزش افزوده پرداختنی بر روی عوامل تولید را می پردازد که این مالیات را در فاکتور خرید درج می نماید ودر پایان نیز هنگام فروش محصول ، مالیات بر ارزش افزوده دریافتی را برای تولیدات خود محاسبه وبه قیمت فروش اضافه می کند وهمانند حالت خرید در صورت حساب فروش مبلغ مالیات بر ارزش افزوده دریافتی حاصل از فروش کالا یا خدمت خود را در ستون جداگانه ای درج می نماید ودر نهایت هنگام تنظیم اظهارنامه مالیاتی خود مالیات بر ارزش افزوده دریافتی حاصل از فروش را از میزان مالیات بر ارزش افزوده پرداختی بر روی عوامل تولید کسر ومابه التفاوت آن را به عنوان مالیات بر ارزش افزوده قابل پرداختی به سازمان امور مالیاتی اظهار می نماید .

-         در این روش مالیات بر ارزش افزوده پرداختی روی خرید به عنوان اعتبار مالیاتی برای بنگاه محسوب می شود ومطابق این اعتبار مالیاتی است که مودی می تواند میزان مالیات بر ارزش افزوده پرداختی برروی عوامل تولیدی ار از میزان مالیات بر ارزش افزوده دریافتی حاصل از فروش کسر نماید .

-         ممکن است حاصل این معادله رقم منفی شود این بدان معنا است که میزان اعتبار مالیاتی بنگاه بیشتر از میزان مالیات بر ارزش افزوده دریافتی از فرو ش می باشد . بنا برا ین بنگاه می تواند در خصوص این مازاد اعتبار درخواست استرداد نماید یعنی از سازما ن امور مالیاتی بخواهد که این مبلغ مازاد اعتبار مالیاتی را به عنوان طلب خود به دوره های مالیاتی بعد موکول نموده یا دریافت نماید .

نمونه محاسبه مالیات بر ارزش افزوده :

 با توجه به تعریفی که از مالیات بر ارزش افزوده شد ،هر واحد تولیدی وخدماتی بایستی هنگام فروش یا کالا خدمات خود با اضافه کردن مالیات بر ارزش افزوده خود به قیمت فروش یا صدور صورت حساب فروش خود ، مالیات بر بر ارزش افزوده را از خریدارا ن کالا ویا خدمات در یافت کنند .واحد تولیدی یا خدماتی فوق ،موظف است پس از ثبت مالیات پرداختی در دفاتر خود وجه مذکور را تا پایان دوره ی مالیاتی (که در لایحه دو ماهه پیش بینی شده ) نزد خود نگهداری نمود و هنگام تسلیم اظهار نامه ،مابه التفاوتی که هنگام فروش در یافت کرده با مالیاتی که هنگام خرید ،پرداخت کرده است رابه حساب تعیین شده از سوی سازمان مالیاتی کشور پرداخت نماید .

برای فهم بهتر مطلب به این مثال توجه کنید ،بایادآوری این نکته که همه ارقام و اسامی زیر فرضی می باشد . شرکت فرش x که تولید کننده فرش ماشینی می باشد برای تولیدات خود ، ا زشرکت نخ  y نخ اکریلیک به مبلغ   ١٠٠٠٠٠٠٠٠٠ خریداری می کند که باید3% از مبلغ مذکور را به عنوان مالیات بر ارزش افزوده به شرکت  y پرداخت کند.

١٠٠٠٠٠٠٠٠٠+٧٠٠٠٠٠= ١٠٧٠٠٠٠٠٠

     شرکت x همچنین نخ پلی استر و نخ کنف را نیز از شرکت z  به مبلغ  مبلغ٢٠٠٠٠٠٠٠٠

ریال خریداری می کند که این مبلغ به اضافه 3%آن را به عنوان مالیات بر ارزش افزوده ،به شرکت z پرداخت می کند یعنی :

٢٠٠٠٠٠٠٠٠+١٤٠٠٠٠٠٠=٢١٤٠٠٠٠٠

اگر شرکت تندر در طی یک دوره مالیاتی 20 تخنه فرش رابه قیمت ١٨٠٠٠٠ ریال تولید کرده و فروخته باشدجمعا معادل3% درصد آن را به عنوان مالیت برارزش افزوه از خریداران دریافت می کند.یعنی:

٣٦٠٠٠٠٠٠٠+٢٥٢٠٠٠٠٠=٣٨٥٢٠٠٠٠٠

شرکت x پس از پایان دوره ی مالیاتی مبلغ کل مالیات برارزش افزوده ی پرداختی را از مبلغ کل مالیات

برارزش افزوده در یافتی کسر کرده ومابه التفاوت را به عنوان مالیات برارزش افزوده بدین ترتیب به سازمان امور مالیاتی پرداخت می کند :

مالیات بر ارزش افزوده دریافتی هنگام فروش فرش ها  :

٢٥٢٠٠٠٠٠

مالیات بر ارزش افزوده پرداختی هنگام خرید مواد اولیه و سایر :

٢١٠٠٠٠٠٠

مالیات بر ارزش افزوده پرداختی توسط شرکت x  به سازمان امور مالیاتی :

٤٢٠٠٠٠٠

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

منابع :

کمیجانی ،اکبر – تحلیلی بر مالیات بر ارزش افزوده وبررسی مقدماتی اککان اجرای آن در اقتصاد ایران ، معاونت امور اقتصادی وزارت امور اقتصادی ودارایی چاپ اول پائیز 1374

-         جعفری صمیمی ، احمد ، اقتصاد بخش عمومی (1) ، سازمان مطالعه وتدوین کتب علوم انسانی دانشگاه ها ( سمت ) چاپ پنجم ، تابستان 1381

-          

7- اقتصاد کلان (نظريه ها و سياطتهای اقتصادی) - نوشته دکتر فريدون تفضلی- نشر نی

 

-         اقتصاد(فنون جديد تجزيه و تحليل اقتصادی) - نوشته دکتر منوچهر زندی حقيقی- انتشارات دانشگاه تهران

 

 

 

 |+| نوشته شده در  چهارشنبه بیست و یکم مرداد 1388ساعت 11:54 بعد از ظهر  توسط فرشاد قاسمی   | 
 
  بالا